Συγγραφείς αυτού του ιστολογίου είναι ο καθένας από μας, που έχει να πει, να παρατηρήσει και να σχολιάσει κάτι για τα θέματα της ΠΑΙΔΕΙΑΣ.
Ενυπόγραφα θέματα για ανάρτηση γίνονται απλά με ηλεκτρικό μήνυμα στη διεύθυνση:kapistri@gmail.com και δημοσιεύονται χωρίς λογοκρισία. Τα σχόλια είναι ελεύθερα για τον καθένα, ακόμα και ανώνυμα!

Κυριακή, 16 Μαΐου 2010

ΕΝΕΡΓΩΣ

Έλλειμμα αξιοπιστίας των κόμματων
Του Κώστα Γουλιάμου*
Φωτογραφία
Με πρωτοφανή δυσπιστία αντιμετωπίζουν οι πολίτες σε πρόσφατη έρευνα τον πολιτικό κόσμο των ΗΠΑ. Πρόκειται για το μεγαλύτερο έλλειμμα πολιτικής αξιοπιστίας που καταγράφεται στις ΗΠΑ εδώ και σχεδόν μισό αιώνα. Κάτι αντίστοιχο παρατηρήθηκε στην Κύπρο. Ωστόσο πέρασαν αβρόχοις ποσίν ορισμένα από τα πρόσφατα ευρήματα του ‘Κυπροβαρόμετρου’ της RΑΙ. Πιο συγκεκριμένα αναφέρομαι στο βαθμό εμπιστοσύνης που τρέφουν προς τους θεσμούς και οι δικοί μας πολίτες. Η μεν Βουλή στην προτελευταία τα δε πολιτικά κόμματα στην τελευταία θέση.
Το γεγονός θα έπρεπε, mutatis mutandis, να αποτελούσε εφαλτήριο δημόσιου διαλόγου για κομματικά επιτελεία και πολιτικούς. Ωστόσο, παρατηρήθηκε σκανδαλώδης αδιαφορία απέναντι σε ένα ζήτημα μείζονος πολιτικής σημασίας. Πρόκειται για αδιαφορία που δυνατόν να εξισωθεί με τις αδυναμίες ενός κορεσμένου από αυτοθαυμασμό κομματοκεντρικού συστήματος, το οποίο εν πολλοίς θυμίζει την έκφραση του Επίκτητου, ο οποίος απευθυνόμενος σε κάποιον που ήθελε να τον θαυμάζουν, του λεει: «τι ουν ημίν οβελίσκον καταπιών περιπατείς;» (οβελίσκος εδώ είναι η μικρή σούβλα - υποκοριστικό του οβελός). Μολοταύτα, θα αποτελούσε αβελτηρία να ερμηνεύσουμε την εν λόγω παθογένεια με όρους ψυχολογικούς χωρίς να τη συνδέσουμε με την πολιτική μας κουλτούρα. Διαφορετικές απ’ ό,τι σε άλλες χώρες ιστορικές συνθήκες καθόρισαν την εξέλιξη των κομμάτων και του κομματικού συστήματος στην Κύπρο. Ειδικότερα όμως λόγω του πολιτικού μας συστήματος, λειτουργεί περισσότερο από οιαδήποτε άλλη χώρα της Ευρώπης η λογική των «κομμάτων-καρτέλ» . Όρος που εισήχθη εσχάτως στην πολιτική επιστήμη προκειμένου να περιγράψει διεθνώς τον εκφυλισμό τους καθότι λειτουργούν πια όχι ως εκπρόσωποι της κοινωνίας αλλά ως οιονεί κρατικοί/δημόσιοι μηχανισμοί. Ως τέτοιοι, στην Κύπρο αναπτύσσουν κοινά συμφέροντα που συνίστανται τόσο στη χρήση των δημόσιων πόρων ή θέσεων σε οργανισμούς (φερ’ ειπείν, κρατικές επιχορηγήσεις, τηλεοπτικός χρόνος κ.ο.κ.) όσο και θεσμικών μέτρων αποκλεισμού της πολιτικής καινοτομίας (λογουχάρη, σύσταση επιστημονικού συμβουλίου στη Βουλή ή στο Εθνικό Συμβούλιο, σύσταση Μονάδας Διαχείρισης Κρίσεων κ.λπ.). Έτσι βέβαια εντείνεται η κρίση αντιπροσώπευσης και, συνάμα, επεκτείνεται η αδυναμία παραγωγής πρωτότυπου προγραμματικού λόγου. Τελικά, προσαρμόζονται στον τύπο σταδιακής «επαγγελματοποίησης» τους. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο το γεγονός ότι το μέλλον του κομματικού φαινομένου διασταυρώνεται με την κρίση αξιοπιστίας, εμπιστοσύνης και αποτελεσματικότητας της πολιτικής τάξης. Η κρίση ωστόσο επιτείνεται αν ληφθεί σοβαρά υπόψη το γεγονός πως μολονότι τα κόμματα αποτελούν θεσμούς πολιτικής εκπροσώπησης της κοινωνίας, αποζητώντας sui generis τη διεύρυνση των δημοκρατικών ορίων του πολιτικού συστήματος, εντούτοις δεν είναι τόσο ανοικτά όσο θα έπρεπε στην κοινωνία. Σε κάθε περίπτωση, το πρόβλημα δεν είναι μόνο κυπριακό αλλά και διεθνές. Πράγματι, τα κόμματα δεν λειτουργούν πλέον ως σύνδεσμοι της κοινωνίας αλλά απομακρύνονται από αυτή. Ενίοτε δε βρίσκονται σε αντιδιαστολή με την κοινωνία αλλά και με την ίδια τη βάση τους. Αναφέρουμε ειδικότερα πως ο Μίχελς παλαιότερα έθεσε το θεμελιώδες ερώτημα εσωτερικής λειτουργίας και ποιες συνέπειες έχει η εν λόγω λειτουργία για τη γενική λειτουργία της δημοκρατίας. Ερεύνησε και διαπίστωσε πως μέσα στα κόμματα διαμορφώνονται ολιγαρχικές δομές, και πως οι αποφασιστικές εξουσίες και αποφάσεις συγκεντρώνονται στα χέρια μικρών ηγετικών ομάδων που ουσιαστικά καθίστανται ανεξέλεγκτες από το πλήθος και την πολυπλοκότητα των μελών και των οπαδών.
Τόσο ο Μαρξ όσο και ο Λένιν είχαν συνείδηση της πολυπλοκότητας της «σχέσης εκπροσώπησης» τάξεων και κομμάτων. Η «αντιπροσωπευτική σχέση» τάξης και κόμματος, που τόσο απασχόλησε τον Μαρξ, τον Λένιν και τον Γκράμσι, είναι όντως εξαιρετικά πολύπλοκη. Κι αυτό, γιατί η σχέση «αντιπροσώπευσης» τάξης και κόμματος εμπεριέχει ένα πραγματικό κι ένα ιδεολογικό στοιχείο: ένα κόμμα μπορεί να αντιπροσωπεύει μια τάξη και μερίδα τάξης υπό την έννοια ότι εξυπηρετεί τα πραγματικά της συμφέροντα. Στο μεταξύ, ο Πουλαντζάς μιλούσε για «στρεβλή σχέση εκπροσώπησης» όσο το κέντρο βάρους μετατοπίζεται προς την εκλογική πελατεία. Υπό αυτή τη λογική, διαμορφώνονται σκηνικά «κομμάτων εκλογέων» που προσπαθούν, χρησιμοποιώντας κυρίως ένα «αποϊδεολογικοποιημένο» πρόγραμμα, να κινητοποιήσουν εκλογείς διαφορετικής κοινωνικής ή/και επαγγελματικής προέλευσης. Αυτό όμως το πολιτικό παίγνιο συνειδητοποίησαν πλέον οι εκλογείς. Για αυτό ενδεχομένως και η εμπιστοσύνη τους προς τα κόμματα βρίσκεται στο ναδίρ. Τα κόμματα, όμως, δεν φαίνεται να κατανόησαν σε βάθος τις συνέπειες αυτού του ελλείμματος εμπιστοσύνης.
*Ο Κώστας Γουλιάμος είναι αντιπρύτανης του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου. 
  ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟΣ
Από το kapistri 

Δεν υπάρχουν σχόλια: