Συγγραφείς αυτού του ιστολογίου είναι ο καθένας από μας, που έχει να πει, να παρατηρήσει και να σχολιάσει κάτι για τα θέματα της ΠΑΙΔΕΙΑΣ.
Ενυπόγραφα θέματα για ανάρτηση γίνονται απλά με ηλεκτρικό μήνυμα στη διεύθυνση:kapistri@gmail.com και δημοσιεύονται χωρίς λογοκρισία. Τα σχόλια είναι ελεύθερα για τον καθένα, ακόμα και ανώνυμα!

Κυριακή, 26 Σεπτεμβρίου 2010

ΠΡΟΚΛΗΣ

Οι τουρκο-ιρανικές σχέσεις
Του Στέφανου Κωνσταντινίδη*
Φωτογραφία
Τον τελευταίο καιρό δίνεται η εντύπωση πως οι σχέσεις ανάμεσα στην Τουρκία και το Ιράν είναι ιδανικές. Είναι γεγονός ότι η Άγκυρα έχει αναπτύξει τις σχέσεις της με την Τεχεράνη παρέχοντάς της μάλιστα μια σχετική υποστήριξη στο θέμα του πυρηνικού της προγράμματος για το οποίο δέχεται τις επιθέσεις των ΗΠΑ και
γενικότερα της Δύσης. Υπάρχουν επίσης κοινά συμφέροντα ανάμεσα στις δύο χώρες όπως η καταδίωξη των Κούρδων μια και το Ιράν αντιμετωπίζει, αν και σε πολύ μικρότερο βαθμό, το δικό του κουρδικό πρόβλημα. Επιπλέον δεδομένης της απομόνωσης του Ιράν, η ανάπτυξη των τουρκο-ιρανικών εμπορικών σχέσεων είναι προς το συμφέρον και των δύο χωρών. Στους προσεκτικούς όμως πολιτικούς αναλυτές δεν διαφεύγει το γεγονός πως οι δύο χώρες έχουν έντονα ανταγωνιστικά συμφέροντα στη βάση ότι και οι δύο διεκδικούν ηγεμονικό περιφερειακό ρόλο. Απευθύνονται δε ταυτόχρονα στον ίδιο κόσμο τον αραβομουσουλμανικό. Το Ιράν όμως είναι η κοιτίδα του σιιτισμού, ενώ στην Τουρκία επικρατεί πλειοψηφικά το σουνιτικό Ισλάμ. Οι αραβικές χώρες και ειδικότερα αυτές με τα πιο συντηρητικά καθεστώτα αισθάνονται φόβο απέναντι στο Ιράν μετά την ισλαμική επανάσταση στη χώρα αυτή και τον ριζοσπαστικό αντιδυτικό λόγο της Τεχεράνης.
Το Ιράν όμως κατάφερε να δημιουργήσει μια ισχυρή συμμαχία με ριζοσπαστικές σιιτικές ομάδες στον αραβικό κόσμο, ιδιαίτερα με τη Χεζμπολλάχ του Λιβάνου, αλλά και με χώρες όπως η Συρία που επίσης προσπάθησε να απομονώσει η Δύση. Ακόμη η ιρανική επιρροή επεκτείνεται στους Παλαιστίνιους και ειδικά στη Χαμάς που ελέγχει τη Γάζα.
Η Τουρκία με το οθωμανικό της παρελθόν προκαλούσε ως πρόσφατα απέχθεια στις αραβικές μάζες. Τα τελευταία όμως χρόνια και ειδικά με τη στροφή του Ερντογάν εναντίον του Ισραήλ και υπέρ των Παλαιστινίων, η Τουρκία κέρδισε ως ένα σημείο τις αραβικές μάζες. Αυτό μάλιστα έγινε πολύ πιο εύκολο από το γεγονός ότι ουσιαστικά καμιά αραβική χώρα δεν υπερασπίζεται σθεναρά τους Παλαιστίνιους. Ταυτόχρονα η Τουρκία σε αντίθεση με το Ιράν και παρά τις όποιες τριβές της τελευταία με τις ΗΠΑ διαθέτει πάντα την αμερικανική υποστήριξη και αυτή της Δύσης γενικότερα στα σχέδιά της να αναδειχθεί περιφερειακή υπερδύναμη εκτοπίζοντας το Ιράν. Βεβαίως τα πράγματα θα μπορούσαν να αλλάξουν άρδην στην περίπτωση που το Ιράν αποκαθιστούσε τις σχέσεις του με τη Δύση.
Ένας σημαντικός χώρος πάντως που αναδεικνύεται ήδη ο τουρκο-ιρανικός ανταγωνισμός χωρίς όμως να εκδηλώνεται δημόσια, είναι ο έλεγχος του Ιράκ. Και οι δύο χώρες επιθυμούν διακαώς αυτό τον έλεγχο λόγω της σημασίας του Ιράκ για τον αραβικό κόσμο, αλλά φυσικά και λόγω του τεράστιου ενεργειακού του πλούτου. Για πρώτη φορά η σιιτική πλειοψηφία στο Ιράκ ελέγχει την κυβέρνηση και όπως είναι φυσικό η Τεχεράνη υπολογίζει πολύ σε μια συμμαχία μαζί της. Αντίθετα το σουνιτικό Ισλάμ, στο οποίο θα μπορούσε να στηριχθεί η Τουρκία έχει περιθωριοποιηθεί στο Ιράκ. Και οι δύο χώρες επεμβαίνουν σχεδόν καθημερινά στα εσωτερικά του Ιράκ με διάφορες προφάσεις όπως αυτή της καταδίωξης των Κούρδων. Τέλος θα πρέπει να σημειωθεί πως η Τουρκία θα βρεθεί κάποια στιγμή αντιμέτωπη, στην προσπάθειά της να διεισδύσει στον αραβικό κόσμο, με την Αίγυπτο που παραδοσιακά και ιστορικά ηγήθηκε του παναραβισμού. Αυτό θα συμβεί κατά πάσα πιθανότητα με το τέλος του Χοσνί Μουμπάρακ, του σημερινού Αιγυπτίου προέδρου, του οποίου το διεφθαρμένο καθεστώς έχει απομονώσει την Αίγυπτο και την οδήγησε στο μαρασμό. Όλα αυτά βεβαίως είναι σημαντικό να τα έχει κανείς υπόψη του και στη Λευκωσία και στην Αθήνα επειδή για μας ο κίνδυνος παραμένει πάντα η τουρκική επεκτατική πολιτική όπως προσδιορίζεται από το δόγμα του νεο-οθωμανισμού. Αντίθετα Ελλάδα και Κύπρος είχαν παραδοσιακά καλές σχέσεις με τον αραβικό κόσμο αλλά ακόμη και με την Τεχεράνη. Η ανάπτυξη αυτών των σχέσεων παραμένει το ζητούμενο, αφού η Άγκυρα ποντάρει στον ισλαμικό κόσμο για την αναβάθμιση των κατεχομένων. Και φυσικά αυτό καθόλου δεν εξυπακούει εχθρικές σχέσεις με το Ισραήλ. Χρειαζόμαστε απλώς μια διπλωματία ισορροπιών, η οποία ταυτόχρονα δεν θα θυσιάζει αρχές.

*Ο Στέφανος Κωνσταντινίδης είναι καθηγητής πολιτικών επιστημών στο Κεμπέκ του Καναδά και επιστημονικός συνεργάτης του Πανεπιστημίου Κρήτης. stephanos.constantinides@gmail.com

Δεν υπάρχουν σχόλια: