Συγγραφείς αυτού του ιστολογίου είναι ο καθένας από μας, που έχει να πει, να παρατηρήσει και να σχολιάσει κάτι για τα θέματα της ΠΑΙΔΕΙΑΣ.
Ενυπόγραφα θέματα για ανάρτηση γίνονται απλά με ηλεκτρικό μήνυμα στη διεύθυνση:kapistri@gmail.com και δημοσιεύονται χωρίς λογοκρισία. Τα σχόλια είναι ελεύθερα για τον καθένα, ακόμα και ανώνυμα!

Τρίτη, 14 Δεκεμβρίου 2010

ΟΙ ΣΑΡΑΚΑΤΣΑΝΟΙ στη διαδρομή της Ιστορίας...

Γράφει  ο Νίκος Ζυγογιάννης*
Ένα πανάρχαιο πρωτοελληνικό ποιμενικό φύλο (κοινωνία ), οι Σαρακατσιαναίοι, με αρχική κοιτίδα τη κεντρική και νότια οροσειρά της Πίνδου με επίκεντρο τα Άγραφα διασκορπίστηκαν το 18ο αιώνα σε όλη την Ελλάδα. Ως νομάδες κτηνοτρόφοι (σκηνίτες) μετακινούνταν διαρκώς, το καλοκαίρι στα βουνά, στους
κάμπους το χειμώνα (χειμαδιά-στράτα-βουνά). Η επικρατέστερη ετυμολογία του ονόματός τους δηλώνει τον ανυπότακτο χαρακτήρα τους κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, από την τουρκική λέξη καρά = μαυροντυμένος..., η απο το σαράι  (κατοικία ,σπίτι) και την τουρκική μετοχή κατσιάν =φεύγων (φυγάς, ανυπότακτος... )
Η γλώσσα τους, ελληνική ( αρχαιοελληνική) , απαλλαγμένη από ξένα στοιχεία, παράλληλα με τη διατήρηση της αυθεντικότητας των εθίμων, κανόνων συμπεριφοράς και διαβίωσης αποδεικνύει την πανάρχαια  ελληνικότητα τους. Σε αυτά  και άλλα πολλά στοιχεία στηρίζεται  η διάκριση τους από τους Βλάχους
(Βλαχόφωνους Έλληνες), που μιλούσαν εκτός από τα ελληνικά και τα Βλάχικα Το μόνο κοινό στοιχείο,ήταν το κτηνοτροφικό επάγγελμα ..
Η οικονομική και κοινωνική ζωή των Σαρακατσάνων ήταν οργανωμένη με ένα είδος συνεταιρισμού το «Τσελιγκάτο», για την καλύτερη παραγωγική συνεργασία και διάθεση των κτηνοτροφικών τους προϊόντων. Ο τσέλιγκας (αρχιποιμένας) - πλούσιος κτηνοτρόφος με πολλά πρόβατα- ήταν ο αρχηγός,
επιφορτισμένος με υποχρεώσεις που αφορούσαν τα οικονομικά αλλά και τα κοινωνικά προβλήματα του τσελιγκάτου. Η διαβίωσή τους εξασφαλίζονταν στο «κονάκι», ένα καλύβι φτιαγμένο με σάλωμα.   Η Σαρακατσάνικη οικογένεια ήταν
πατριαρχική. Αυστηρή πειθαρχία και άγραφοι, απαρασάλευτοι νόμοι όριζαν τη συμπεριφορά του κάθε μέλους της.
Η εκπαίδευση τους ήταν στοιχειώδης, λόγω των συνεχών μετακινήσεών τους. Αλλά η πίστη τους στα θρησκευτικά και λατρευτικά έθιμα καθώς και στις παραδόσεις ήταν μεγάλη. Η χαρά και η λύπη ήταν συνυφασμένη με ένα μεγάλο κύκλο
εκδηλώσεων και ιεροτελεστιών που τηρούσαν με ευλάβεια. Ο γάμος ήταν ένα πολυδιάστατο κοινωνικό φαινόμενο με ένα κύκλο πράξεων και συμβόλων. Τα τραγούδια τους αποτελούν παρακαταθήκη για τους νεότερους στην προσπάθεια για
τη διατήρηση της εθνικής και πολιτιστικής ταυτότητας του λαού μας. Οι χοροί τους λεβέντικοι, έχουν την καταγωγή τους στον αρχαίο ελληνικό ρυθμό. Η φλογέρα ήταν το κατεξοχήν μουσικό όργανο του Σαρακατσάνου τσοπάνη. Τα έργα της λαϊκής τέχνης είναι εμπνευσμένα από την καθημερινή ζωή τους και έχουν
πρακτική αξία: υπέροχα ξυλόγλυπτα και όμορφα υφαντά. Η χαρακτηριστική σοβαρότητα των σκούρων χρωμάτων στις φορεσιές, τα υπέροχα χρώματα και σχέδια στις μικρές ποδιές από χοντρό μάλλινο ύφασμα, ο ολοκέντητος κόκκινος φλάμπουρας του γάμου με θέματα αυστηρής συμμετρίας ανάμεσα και γύρω από τις
τέσσερις γωνίες του σταυρού είναι μερικά από τα στοιχεία της Σαρακατσάνικης τέχνης.
Η συμβολή των Σαρακατσαναίων στην επανάσταση του 1821 ήταν αποφασιστικής σημασίας. Πολλά είναι τα ονόματα Σαρακατσάνων αρματολών και κλεφτών (Κατσαντώνης, Καραισκάκης. Δίπλας κ.α.) Αλλά και κατά το Μακεδονικό Αγώνα η συμμετοχή τους υπήρξε αμέριστη, επίσης αντιστάθηκαν σε όλους τους κατακτητές...
Από τα μέσα του 20ου αιώνα (1950) και μετά οι Σαρακατσάνοι άρχισαν να εγκαταλείπουν τα βουνά, εγκαταστάθηκαν σε πόλεις και χωριά και ασχολούνται με κάθε είδους επαγγέλματα. Όμως οι αρχές τους και οι αξίες της ζωής δεν άλλαξαν. Πολιτιστικοί σύλλογοι, λαογραφικά μουσεία, έντυπο υλικό (βιβλία,εφημερίδες και περιοδικά), συνέδρια και ημερίδες, το πανελλήνιο αντάμωμα (στο Περτούλι Τρικάλων την τελευταία Κυριακή του Ιουνίου) και άλλα τοπικά σε διάφορα μέρη της χώρας που αναβιώνουν σκηνές απο την καθημερινή ζωή των Σ. διατηρούν ζωντανή την εθνική και πολιτιστική μνήμη των σύγχρονων Σαρακατσάνων,για να αντισταθούν στην αφομοιωτική και ισοπεδωτική τάση της
εποχής μας ...
*ΝΙΚΟΣ  Γ. ΖΥΓΟΓΙΑΝΝΗΣ, καθηγητής, Πρ. πρόεδρος  Πανελλ. Σ. Σαρακατσαναίων

2 σχόλια:

Ανώνυμος είπε...

ΠΟΛΥ ΚΑΛΟ ΣΥΓΧΑΡΗΤΗΡΙΑ ΣΤΟ κ.ΝΙΚΟ ΖΥΓΟΓΙΑΝΝΗ

Ανώνυμος είπε...

ΠΟΛΛΑ ΣΥΓΧΑΡΗΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΤΩΝ ΣΑΡΑΚΑΤΣΙΑΝΑΙΩΝ. ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ, ΤΟΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΚΑΙ ΤΟΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ κ. ΝΙΚΟ ΖΥΓΟΓΙΑΝΝΗ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΕΙΠΩΘΟΥΝ ΠΟΛΛΑ ΚΑΙ ΝΑ ΓΡΑΦΤΟΥΝ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ. ΕΓΩ ΘΑ ΠΩ ΕΙΝΑΙ Ο ΣΑΡΑΚΑΤΣΑΝΟΣ ΠΟΥ ΞΕΧΩΡΙΖΕΙ ΕΧΩ ΤΗ ΤΥΧΗ ΝΑ ΤΟΝ ΓΝΩΡΙΣΩ ΑΠΟ ΚΟΝΤΑ ΚΑΙ ΝΑ ΑΠΟΛΑΥΣΩ ΑΡΚΕΤΕΣ ΦΟΡΕΣ ΤΗ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑ ΤΟΥ...ΕΙΝΑΙ ΕΝΑΣ ΟΞΥΔΕΡΚΗΣ,ΒΑΘΥΤΑΤΑ ΜΟΡΦΩΜΕΝΟΣ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΕΡΓΗΜΕΝΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΜΕ ΧΙΟΥΜΟΡ ΚΑΙ ΕΝΤΟΝΟ ΑΥΤΟΣΑΡΚΑΣΜΟ, ΜΕ ΣΤΕΡΕΕΣ ΑΠΟΨΕΙΣ ΚΑΙ ΣΠΑΝΙΑ ΔΙΟΡΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ,ΔΙΑΘΕΤΕΙ ΟΜΩΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΣΕΥΜΑ ΨΥΧΗΣ...ΓΙΑ ΤΟ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΤΟΥ,ΤΟΝ ΕΚΤΙΜΩ ΠΑΡΑ ΠΟΛΥ....-KOSTAS MOUSAT...