Συγγραφείς αυτού του ιστολογίου είναι ο καθένας από μας, που έχει να πει, να παρατηρήσει και να σχολιάσει κάτι για τα θέματα της ΠΑΙΔΕΙΑΣ.
Ενυπόγραφα θέματα για ανάρτηση γίνονται απλά με ηλεκτρικό μήνυμα στη διεύθυνση:kapistri@gmail.com και δημοσιεύονται χωρίς λογοκρισία. Τα σχόλια είναι ελεύθερα για τον καθένα, ακόμα και ανώνυμα!

Δευτέρα, 24 Ιανουαρίου 2011

ΕΝΕΡΓΩΣ: Η κοινωνική έκρηξη της Β. Αφρικής

Του Κώστα Γουλιάμου *
Η Βόρεια Αφρική,ελέγχοντας το μεγαλύτερο μέρος των συγκοινωνιών τριών ηπείρων, διαθέτει γεωπολιτική αξία υψίστης σημασίας. Είναι για αυτόν ακριβώς το λόγο που στην αφετηρία του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου αποτέλεσε θέατρο πολεμικών επιχειρήσεων. Θυμίζουμε πως η Βρετανία (Δεκέμβριος 1940), επωφελούμενη της επίθεσης της Ιταλίας στην Ελλάδα, εισέβαλε στην Κυρηναϊκή (Βεγγάζη). Έκτοτε η περιοχή αποτελεί ενεργειακό μήλον της έριδος αφού κορυφώνονται οι αντιπαραθέσεις των αποικιοκρατικών δυνάμεων σε συνδυασμό με την επιβολή στυγνών νεοαποικιακών πολιτικών και δεσποτικών καθεστώτων. Εν ολίγοις καταγράφεται, αμέσως μετά την ενεργειακή κρίση του Σουέζ, η πρώτη συστηματική προσπάθεια των ευρωπαϊκών κρατών να αναπτύξουν τα ενεργειακά αποθέματα της Βόρειας Αφρικής. Την περίοδο του ψυχρού πολέμου η στρατηγική επιλογή της Σοβιετικής Ένωσης για ανάπτυξη υποδομών και αποθεμάτων συνέτεινε στην αποαποικιοποίηση της Β. Αφρικής και στον προσανατολισμό των ευρωπαϊκών δυνάμεων για εφοδιασμό τους από τη Μεσόγειο. Τούτο δε επειδή η Ευρώπη θεωρούσε τα κράτη της Β. Αφρικής ως χώρες χαμηλού πολιτικού ρίσκου. Η πολιτική αβελτηρία της Ευρώπης δεν διέκρινε μορφές διακρατικών συγκρούσεων ή εσωτερικής πολιτικής αστάθειας που, στο μεταξύ, χαρακτήριζαν την ευρύτερη περιοχή του Περσικού Κόλπου. Επιπλέον, η πολιτική σκέψη εκείνης της περιόδου εμφορείτο από μια παραδοξολογία: ότι δηλαδή ο παράγων της γεωγραφικής εγγύτητας μπορούσε να οδηγήσει τη Β. Αφρική σε μια πιο φιλοευρωπαϊκή στάση σε περιπτώσεις κρίσεων.
Ωστόσο, αποδείχθηκε πως με ανάλογη πολιτική αβελτηρία εμφορείται και η παρούσα ελίτ της Ε.Ε. Η κρίση στην Τυνησία αποτελεί τυπικό παράδειγμα. Παρά τις όποιες διακηρύξεις (τύπου, φερ’ ειπείν Βarcelona) η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι αποδυναμωμένη ως προς τη σχέση της με τη Μεσόγειο. Εντείνοντας καιπροεκτείνοντας τις σχέσεις της με την Ανατολή, αγνόησε τη Μεσόγειο. Σε πολλά επίπεδα και πεδία πολιτικής στρατηγικής. «Παρασκευή της Οργής» αποκαλέστηκε η Παρασκευή της 7ης του Γενάρη στην Αλγερία, όταν ξέσπασαν βίαιες εξεγέρσεις. Ακολούθησε η αυτοπυρπόληση ενός 26χρονου ανέργου, πτυχιούχου πανεπιστημίου, όταν συνελήφθη σε μια επαρχιακή πόλη της Τυνησίας επειδή πουλούσε φρούτα και λαχανικά στο δρόμο χωρίς άδεια. Λίγο αργότερα, ένας ακόμα νέος αυτοκτόνησε φωνάζοντας «όχι στην ανεργία, όχι στην εξαθλίωση».
Αναμφίβολα, το μίγμα των σημερινών διαδηλώσεων στην Τυνησία εκρηκτικό. Η διατροφική κρίση και, συνάμα, η κοινωνική και οικονομική εξαθλίωση θέτουν σκληρά ερωτηματικά για το παγκόσμιο σύστημα της νεοφιλελεύθερης διακυβέρνησης. (Απο)δεικνύουν ότι τα προβλήματα που έχει συσσωρεύσει η δομική κρίση του καπιταλισμού δεν είναι απλά ή/και συγκυριακά. Είναι οξύτατα πολιτικά φαινόμενα με σημαντικές επιπτώσεις στη δημόσια σφαίρα. Ωστόσο, αυτό που συμβαίνει στη Βόρεια Αφρική, είναι πιο πολύπλοκο απ’ ό,τι δείχνει. Σχετίζεται, συν τοις άλλοις, με αυταρχικά καθεστώτα που επί δεκαετίες (υπο)στηρίζονται από ηγέτιδες δυνάμεις της Δύσης. Πέντε χώρες, πέντε καθεστώτα, πέντε δυναστείες αμφισβητούνται ανοικτά μέσα από τη λαϊκή εξέγερση της Τυνησίας και της Αλγερίας. Η διεθνής κοινή γνώμη αντιλαμβάνεται πλέον πως τα συγκεκριμένα δεσποτικά καθεστώτα φαίνεται να έχουν χάσει την επαφή με τους λαούς και, κυρίως, με τη νεολαία τους. Για πρώτη φορά οι νέοι δεν φοβούνται συλλήψεις, βασανιστήρια ή θάνατο ούτε βέβαια και τις συζητήσεις περί νεποτισμού και διαφθοράς των ηγεσιών και των συνεργατών τους. Σε κάθε περίπτωση, η παρούσα κατάσταση καταδεικνύει την οξύτητα του πολιτικού προβλήματος που δυνατόν να οδηγήσει σε μια κοινωνική έκρηξη κατά μήκος της Β. Αφρικής. Ακόμα και αν θεωρήσει κανείς πως οι εν λόγω κινητοποιήσεις δεν αποτελούν εισαγωγικό κεφάλαιο μιας ευρύτερης πολιτικής μεταβολής, εν τούτοις υπάρχουν πολλές ενδείξεις για το ενδεχόμενο αλλαγής στη Βόρεια Αφρική. Το ποια, όμως, μορφή θα αποκτήσει αυτή η αλλαγή (πολιτικής ελευθερίας και δημοκρατικών δικαιωμάτων ή θρησκευτικού φονταμενταλισμού), δεν είναι ακόμα σαφές.
Όπως εύστοχα έχει διατυπωθεί, η Δύση οφείλει να ξεπεράσει το φόβο που τη χωρίζει από τη μουσουλμανική θρησκεία και να αντιληφθεί την κοινωνική έκρηξη ως δυνατότητα μεταρρύθμισης του πολιτικού status quo ανάλογη με εκείνη που συνέβη στη Δύση. Όχι ως απειλή εναντίον της. Γιατί η κοινωνική μάχη που δίνεται τώρα στη Βόρεια Αφρική είναι όντως μεταξύ μεταρρύθμισης και αντι-μεταρρύθμισης.

*Ο Κώστας Γουλιάμος είναι Αντιπρύτανης του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου.

Δεν υπάρχουν σχόλια: