Συγγραφείς αυτού του ιστολογίου είναι ο καθένας από μας, που έχει να πει, να παρατηρήσει και να σχολιάσει κάτι για τα θέματα της ΠΑΙΔΕΙΑΣ.
Ενυπόγραφα θέματα για ανάρτηση γίνονται απλά με ηλεκτρικό μήνυμα στη διεύθυνση:kapistri@gmail.com και δημοσιεύονται χωρίς λογοκρισία. Τα σχόλια είναι ελεύθερα για τον καθένα, ακόμα και ανώνυμα!

Κυριακή, 13 Μαρτίου 2011

ΕΝΕΡΓΩΣ: Η ευθύνη των Πανεπιστημίων

Του Κώστα Γουλιάμου*
Φωτογραφία
Ηεξαγορά διδακτορικού του δεύτερου υιού του Μ. Καντάφι, Σαΐφ Αλ Ισλάμ, από το γνωστό πανεπιστήμιο London Scholl of Εconomics της Αγγλίας δεν στοιχειοθετεί απλώς ένα θορυβώδες σκάνδαλο αλλά θέτει ante portas το ύψιστο ζήτημα της κοινωνικής ευθύνης που οφείλουν επιτέλους να ασκήσουν τα Πανεπιστήμια ανά την υφήλιο. Μπορεί ο παραιτηθείς διευθυντής του London Scholl ofΕconomics κ. Χάουαρντ Ντέιβις να δήλωσε ότι αισθάνεται ντροπή και, αργότερα, να παραιτήθηκε χαρακτηρίζοντας σφάλμα την αποδοχή δωρεάς 1,5 εκατ. στερλινών από το ίδρυμα του υιού Καντάφι. Όμως ουδείς ενημερωμένος πολίτης ξεχνά πως ήταν ένας από τους συμβούλους και διαχειριστές του επενδυτικού ταμείου (ύψους 50 δισ.) της Λιβύης. Επισημαίνουμε πως στην κορυφή του καταλόγου με τα 500 καλύτερα πανεπιστήμια του κόσμου παραμένει για όγδοη συνεχή χρονιά το επίλεκτο πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ. Ωστόσο και εδώ πάλι οι ενημερωμένοι πολίτες ενθυμούνται πως η διοίκηση του Χάρβαρντ -παρά τις αντιδράσεις μεγάλης μερίδας των ακαδημαϊκών στη δεκαετία του `80- δεν απέσυρε τις επενδύσεις από τη ρατσιστική τότε Νότια Αφρική του καθεστώτος apartheid. Αργότερα, και υπό ισχυρή κοινωνική πίεση ανέλαβε ένα είδος μερικής ‘αποεπένδυσης’ από τη Νότια Αφρική. Είναι, επίσης, γνωστό πως το καλοκαίρι του 2008 ηγέρθη στη Γερουσία μείζον ζήτημα για «ξέπλυμα χρήματος» που διέπραξαν καθηγητές της ιατρικής του Χάρβαρντ σε συνέργεια με πολυεθνικές φαρμακευτικές εταιρείες. Τον περασμένο Δεκέμβρη σε σχετική έρευνα του D. Lammy και της εφημερίδας Guardian, αποτυπώθηκε ένα δεδομένο: τα γνωστά πανεπιστήμια Οxford και Cambridge δεν προσέφεραν θέσεις σε μαύρους Βρετανούς φοιτητές. Επιπλέον 26 επίλεκτα βρετανικά πανεπιστήμια είναι αποδέκτες περίπου 2000 στρατιωτικών ερευνητικών προγραμμάτων, προερχόμενων κυρίως από το ΝΑΤΟ. Η ΝΑΤΟποίηση της πανεπιστημιακής ζωής αυξάνεται με γοργούς ρυθμούς καθώς ο εν λόγω οργανισμός εισβάλλει κυριολεκτικά στο ακαδημαϊκό περιβάλλον προσφέροντας, μεταξύ άλλων, χορηγίες αλλά και επιχορηγούμενα προγράμματα θέσεων επισκεπτών-καθηγητών, επιχορηγούμενες έρευνες κ.λπ. Τούτων δοθέντων, δεν είναι τυχαία η αντίδραση πολλών ακαδημαϊκών ιδρυμάτων με στόχο την αναθεώρηση των κριτηρίων ταξινόμησης των πανεπιστημίων. Ήδη πλείστα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ανά τον κόσμο πιέζουν τα τελευταία χρόνια ώστε τα κριτήρια να διευρυνθούν και να μην περιοριστούν μόνο στον αριθμό των αποφοίτων ή των καθηγητών που έχουν κερδίσει βραβείο Νόμπελ, στον αριθμό σημαντικών ερευνητών που διδάσκουν σε αυτά, στον αριθμό των δημοσιεύσεων (βιβλίων, άρθρων) και στην απόδοση των φοιτητών τους. Η άμεση ή έμμεση εμπλοκή πλείστων ιδρυμάτων με οργανισμούς που έχουν αποδεδειγμένα κατηγορηθεί για «οικονομικά εγκλήματα» ή/ και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας θα πρέπει να αποτελεί μονάδα αφαίρεσης στη γενική ποσόστωση των κριτηρίων ταξινόμησης και αξιολόγησης των Πανεπιστημίων. Άλλωστε η κοινωνική συνεισφορά και η κοινωνική λογοδοσία είναι συνυφασμένες με την ποιότητα του ίδιου του πανεπιστημίου. Σε κάθε πάντως περίπτωση, το ζητούμενο στην εποχή της διεθνοποίησης της γνώσης είναι η διαφάνεια στη λειτουργία και η κοινωνική λογοδοσία των ακαδημαϊκών ιδρυμάτων. Το τρίπτυχο «κοινωνικός/δημόσιος έλεγχος - κοινωνική λογοδοσία - ηθική ευθύνη» μπορεί να αποτελέσει βάση για την ανάπτυξη ενός ορθολογικού συστήματος λογοδοσίας των κοινωνικών (και όχι μόνο) πόρων των πανεπιστημίων ανά τον κόσμο. Ο Μichael Αtiyah, διάσημος μαθηματικός και κάτοχος του μεταλλίου Φιλντς, εξήγησε τους λόγους αυτής της ειδικής ευθύνης των επιστημόνων: «...υπάρχει το ζήτημα της ηθικής ευθύνης. Αν δημιουργήσεις κάτι, πρέπει να ενδιαφερθείς για τις συνέπειες. Κάτι τέτοιο πρέπει να ισχύει για τις επιστημονικές ανακαλύψεις όπως ακριβώς ισχύει για τα παιδιά που φέρνουμε στον κόσμο». Αναντίλεκτα, αποτελεί κοινωνικό και ηθικό καθήκον των επιστημόνων να βοηθήσουν στην αποτροπή και το ξεπέρασμα των πραγματικών και δυνητικών επιζήμιων αποτελεσμάτων των επιστημονικών ανακαλύψεων, προωθώντας τη χρήση της επιστήμης και της τεχνολογίας για ειρηνικούς και όχι για ΝΑΤΟϊκούς σκοπούς. Για τον λόγο αυτό πρέπει να θεσμοθετηθούν πολιτικές και μέτρα κοινωνικής λογοδοσίας ώστε να μην εξελιχτεί η πανεπιστημιακή αυτοδιοίκηση σε «ακαδημαϊκή φεουδαρχία». Ούτε βέβαια και να επιταθούν -όπως εύστοχα παρατηρήθηκε- οι παρενέργειες που διεθνώς έχει δημιουργήσει μια αναπτυσσόμενη «βιομηχανία αξιολογήσεων», η οποία χάνει τον στόχο και παράγει περισσότερη και αχρείαστη γραφειοκρατία παρά ουσιαστική και ποιοτική βελτίωση των πανεπιστημίων ανά τον κόσμο.
*Ο Κώστας Γουλιάμος είναι αντιπρύτανης του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου.

Δεν υπάρχουν σχόλια: