Συγγραφείς αυτού του ιστολογίου είναι ο καθένας από μας, που έχει να πει, να παρατηρήσει και να σχολιάσει κάτι για τα θέματα της ΠΑΙΔΕΙΑΣ.
Ενυπόγραφα θέματα για ανάρτηση γίνονται απλά με ηλεκτρικό μήνυμα στη διεύθυνση:kapistri@gmail.com και δημοσιεύονται χωρίς λογοκρισία. Τα σχόλια είναι ελεύθερα για τον καθένα, ακόμα και ανώνυμα!

Κυριακή, 10 Απριλίου 2011

ΕΝΕΡΓΩΣ: Πολιτικές ρητο-σοφιστείες

Του Κώστα Γουλιάμου*
Φωτογραφία
«Με τέτοιες προσιτές επιτυχίες θα ηττηθείς. Τεντώσου απορρίπτοντας των λόγων σου την πανοπλία» Μ. Αναγνωστάκης Ηρητορική περί ενότητας που επικαλούνται επιλεκτικά ορισμένοι πολιτικοί της αντιπολίτευσης σε τούτη την προεκλογική περίοδο δεν προσφέρει τίποτα το ουσιαστικό επί του περιεχομένου της πολιτικής. Μάλλον ως αφετηριακή έκκληση εκλαμβάνεται έχοντας ως βασικό στόχο τις μεθοδεύσεις για διασταυρώσεις κομμάτων στις προεδρικές εκλογές. Δεν είναι λοιπόν υπερβολή αν ισχυριστώ πως μια τέτοια ρητορική παραπέμπει στις φοιτητικές συνελεύσεις της μεταπολίτευσης (μέσα της δεκαετίας του ’70) όταν η όλη συζήτηση εξαντλείτο στη διαδικασία και τη συνθηματολογία και δεν ακουμπούσε ποτέ την ουσία, παρά τις δηλώσεις περί του αντιθέτου. Έτσι και τώρα: η ρητορική εξαντλείται στο θέαμα της συνθηματολογίας και όχι στο θέμα της πολιτικής ουσίας. Εξαντλείται στην υποτιθέμενη παρανάγνωση ή βαρηκοΐα των εκκλήσεων, αποφεύγοντας ταυτόχρονα να απαντήσει σαφώς και με συγκεκριμένη διάρθρωση από ποιους, με ποιους και για ποιο σκοπό μπορεί να σφυρηλατηθεί ή εκκολαφθεί η ενότητα.
Πρόκειται, ως εκ τούτου, για χρήση επιδεικτικού ρητορικού λόγου που, στο μεταξύ, η εμμονή στο σκηνικό της επανάληψης αποκαλύπτει τον προσχηματικό και μόνο χαρακτήρα του. Που ως τέτοιος, βέβαια, ενδιαφέρεται να οικοδομήσει την κομματική αλλά και μια προσωπική στρατηγική παρά να συμβάλει σε μια πολιτική διαλεκτική με στοιχειώδη, τουλάχιστον, απήχηση στους πολίτες. Τέλος πάντων, δεν μπορεί ένας πολιτικός από τη μια πλευρά να προσφεύγει στη ρητορική της μηδενιστικής κριτικής ή ακόμα και στη στρέβλωση των πραγματικών περιστατικών και, την ίδια ώρα, να κάνει έκκληση ενότητας. Εν τοις πράγμασι μια τέτοια προσέγγιση ερμηνεύεται ως πολιτικά οξύμωρο σχήμα ενώ, συνάμα, καταγράφεται ως λόγος σοφιστείας. Σε κάθε περίπτωση, οι πολίτες αντιλαμβάνονται πλέον ότι χρησιμοποιούνται τεχνάσματα και σοφιστείες για να δικαιολογηθούν ελλείμματα πολιτικής παραγωγής. Υπό αυτές τις περιστάσεις, τα όρια χρήσης και κατάχρησης της ρητορικής περί ενότητας γίνονται δυσδιάκριτα όταν βέβαια το γονίδιο της ρητορικής βρίσκεται στο DΝΑ της σοφιστείας. Γι’ αυτό και το εκλογικό σώμα, απηυδισμένο από τη μηδενιστική κριτική και τις στρεβλώσεις της αντιπολίτευσης εκλαμβάνει τη “ρητορική” της ενότητας ως μια “σοφιστεία”. Ως μια μειωτική ή περιφρονητική έννοια, παράγωγο της αγοραλογίας του εντυπωσιασμού και της τηλεθέασης. Προεκτείνοντας θα λέγαμε πως όσο η αντιπολίτευση επιμένει μονότονα σε μια ισοπεδωτική κριτική, τόσο περισσότερο η ρητορική της αποκτά χαρακτήρα σοφιστείας. Οι πολίτες όμως έχουν και μνήμη και κρίση. Και γνωρίζουν και αναγνωρίζουν ποιος παράγει πολιτική και ποιος παριστάνει τον εκ του ασφαλούς σχολιαστή. Εν πάση περιπτώσει, όταν η αντιπολίτευση υποκύπτει στη δίνη μικροκομματικών σκοπιμοτήτων σε βάρος των πραγματικών προβλημάτων της χώρας και ταυτόχρονα προσφεύγει στη χρήση και κατάχρηση ενός ανέξοδου εντυπωσιασμού, τότε αναντίλεκτα υποθηκεύει αχρείαστα το περιώνυμο πολιτικό κεφάλαιο της χώρας. Φαίνεται όμως πως πλείστοι πολιτικοί δεν κατανοούν το γεγονός ότι στην καθημερινή πολιτική συμπεριφορά -και ειδικότερα σε περίοδο εκλογών- δοκιμάζεται και σχηματοποιείται στην πράξη το συνταγματικό και θεσμικό πλαίσιο επί του οποίου είναι δομημένο ολόκληρο το πολιτικό σύστημα. Παράλληλα, λανθάνει της προσοχής πολλών ότι η εν λόγω συμπεριφορά είναι κάτι πολύ βαθύτερο από τις επιφανειακές σχέσεις, τις τυπικότητες, τις αβροφροσύνες (περί ενότητας) και τις ρητο-σοφιστείες. Στον πολιτικό πολιτισμό, ιδιαίτερα της προεκλογικής περιόδου, δοκιμάζεται ο ρόλος όλων: της Βουλής, των κομμάτων, της κυβέρνησης, της αντιπολίτευσης, των εσωκομματικών τάσεων, των πολιτικών, των πολιτών, κ.ο.κ. Άλλωστε ο σύγχρονος πολιτικός πολιτισμός -όντας κάτι πολύ βαθύτερο από μια κατάσταση που μέρος της γαλλικής επιστήμης του συνταγματικού δικαίου ονομάτισε εύστοχα ως πανηγυρτζίδικη δημοκρατία- πόρρω απέχει από τη στείρα αντιπαράθεση, τις κενές υποσχέσεις και τις ρητο-σοφιστείες που έχουν παύσει πια να πείθουν και που, τελικά, απαξιώνουν την ίδια την πολιτική. Για τους κριτικά πάντως σκεπτόμενους πολίτες έχει ειδικό βάρος και σημασία η καλλιέργεια σύγχρονης πολιτικής κουλτούρας. Ιδιαίτερα σήμερα, καθώς η κοινωνία μας αλλάζει δυναμικά, η επιτυχία καλλιέργειας και εμπέδωσης μιας σύγχρονης πολιτικής κουλτούρας εξαρτάται τόσο από τις δομικές πολιτικές μεταρρυθμίσεις (αρχής γενομένης από την ίδια τη Βουλή) όσο και από μια συγκροτημένη παραγωγή πολιτικής από τα κόμματα. 
 
*Ο Κώστας Γουλιάμος είναι αντιπρύτανης του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου.

Δεν υπάρχουν σχόλια: