Συγγραφείς αυτού του ιστολογίου είναι ο καθένας από μας, που έχει να πει, να παρατηρήσει και να σχολιάσει κάτι για τα θέματα της ΠΑΙΔΕΙΑΣ.
Ενυπόγραφα θέματα για ανάρτηση γίνονται απλά με ηλεκτρικό μήνυμα στη διεύθυνση:kapistri@gmail.com και δημοσιεύονται χωρίς λογοκρισία. Τα σχόλια είναι ελεύθερα για τον καθένα, ακόμα και ανώνυμα!

Δευτέρα, 14 Νοεμβρίου 2011

Θεατρική πεζοπορία

Κώστας Γεωργουσόπουλος
Πριν λίγα χρόνια σ' ένα ιδιωτικό σχολείο των βορείων προαστίων καθηγήτρια με καριέρα σε λύκειο είκοσι ετών έλεγε στεντορεία τη φωνή σε συνάδελφό της σ' ένα διάλειμμα: «Τι σπουδαίος
συγγραφεύς, ρε, αυτός ο Βιζυηνός». Ενας έξοχος γέροντας φιλόλογος, της παλαιάς λεγόμενης σχολής, από την άλλη μεριά της αίθουσας ανάπαυσης των καθηγητών, φώναξε: «Μήπως είδες χθες βράδυ την παράσταση της Κοκκίνου με αποσπάσματα του Βιζυηνού;». «Ναι, πού το κατάλαβες;» είπε το σούργελο. Εκπαιδευτικός που δίδασκε ελληνική λογοτεχνία σε ελληνόπαιδες και στα επίσημα εγχειρίδια υπήρχε καταχωρημένο εκτενές διήγημα του Βιζυηνού, γνώριζε επιτέλους των ύπαρξη του μεγάλου και τραγικού εκείνου ψυχογράφου μοντερνιστή από τη σκηνική ανάγνωση αποσπασμάτων του από μια εκλεκτή ελληνίδα ηθοποιό. Οταν έμαθα το περιστατικό διαπίστωσα πως η από σκηνής ανάγνωση πεζών κειμένων και μάλιστα κλασικών της ελληνικής αλλά και της παγκόσμιας λογοτεχνίας κάλυπτε εν μέρει το κενό της παντελούς έλλειψης αναγνωστικής συνείδησης και ενημέρωσης ακόμη και σε επίπεδα πανεπιστημιακής εκπαίδευσης. Και φέτος έχουμε κατακλυσθεί με απευθείας αναγνώσεις από σκηνής πεζών κειμένων ή διασκευών. Κι όταν αναφέρομαι σε διασκευές, εννοώ με εμφανή τα σημάδια της αφηγηματικής τους καταγωγής, πράγμα που είναι και διεθνής μόδα, αφού έτσι μεταποιήθηκε και παρεξηγήθηκε ο όρος «επικό θέατρο» του Μπρεχτ, ανεξάρτητα αν ο ίδιος έσπευσε πολύ νωρίς να το μετονομάσει «διαλεκτικό θέατρο». Υπάρχουν π.χ. οι διασκευές του Ξενόπουλου που είναι αριστουργήματα μαστοριάς και ύψιστα μαθήματα πώς ένα στόρι αφηγηματικό μετατρέπεται σε μίμηση πράξεως. Στη «Στέλλα Βιολάντη» π.χ. (διασκευή του διηγήματός του «Ερως εσταυρωμένος») έχει χωρέσει ένα δράμα που γίνεται σε πολλά μέρη της πόλης της Ζακύνθου, σε εμπορεία, σε τηλεγραφεία, στην εξοχή και σε πολλά πατώματα ενός σπιτιού μεγαλοαστικού, στον ίδιο χώρο και για τις τρεις πράξεις. Ο Παπαδιαμάντης, ο Βιζυηνός, ο Ροΐδης, ο Σολωμός της «Γυναίκας της Ζάκυθος», το «Μια νύχτα στην Ακρόπολη» του Σεφέρη, τα «Απομνημονεύματα» του Μακρυγιάννη, τα «Πρακτικά της Δίκης των εξ» κ.ά. έχουν ανέβει στη σκηνή και μαζί τους διάσημα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας (Ντοστογιέφσκι, Βιρτζ. Γουλφ, Κάφκα, Μπλοχ, Μπέρνχαρντ, ακόμη και Τζόις και Προυστ!).
Τώρα που γνωρίζω πόση αναπηρία αναγνωστικής γνώσης υπάρχει στο βασίλειο, έχω συμβιβαστεί και εξάγω συμπεράσματα όχι πλέον από τη θεατρική μεταστοιχείωσή τους όσο από την αποτελεσματικότητά της και την έστω καταχρηστική ενημέρωση του κοινού.
Θα πει βέβαια κάποιος, πού το κακό; Οταν η «Τζοκόντα» έγινε περιτύλιγμα σοκολάτας, η άρια της Κάρμεν διαφήμιση για ηλεκτρική σκούπα και ο πανάρχαιος διακοσμητικός γωνιώδης ή αγκυλωτός σταυρός έμβλημα του Ναζισμού, τι κακό να μεταποιείται ο αφηγηματικός χρόνος σε θεατρικό; Δεν πάει να κουρευτεί ο Αριστοτέλης που ορίζοντας την τραγωδία (και γενικά το θέατρο) ανάμεσα στα άλλα διακριτά στοιχεία που ορίζουν τη θεατρική μίμηση πράξεως αναφέρει πως διαφέρει από το έπος (άρα και το μυθιστόρημα) διότι σ' αυτό η μίμηση γίνεται δι' απαγγελίας ενώ στη σκηνή «ζώντων».
Και η διάκριση δεν είναι ούτε σχολαστική ούτε αμελητέα. Είναι ό, τι ήδη αναφέρθηκε: διαφορά χρήσης του χρόνου. Ο θεατρικός χρόνος λειτουργεί τελείως διαφορετικά και στη φαντασία και στο θυμικό και στο βουλητικό του θεατή.
Βέβαια συχνά οι τέχνες, όλες, επηρεάζονται και προσαρμόζονται και με κριτήριο τις οικονομικές συνθήκες της εποχής τους. Οταν η αρχαία Αθήνα κατέρρευσε ως δημοκρατία και ο πολίτης, ο δημότης, έγινε ιδιώτης, όσο κι αν ήταν πλούσιος, έπαψε να λειτουργεί ο θεσμός της χορηγίας. Ετσι, ο όψιμος Αριστοφάνης («Πλούτος») και ο Μένανδρος δεν έχουν πλέον Χορούς. Κόστιζαν!
Τώρα, παγκοσμίως, δεν υπάρχουν νέοι δραματουργοί, σπανίζουν τα νέα θεατρικά κείμενα. Στην Ελλάδα δέκα έξοχοι ακόμη εν ζωή θεατρικοί συγγραφείς μας γράφουν πλέον πεζογραφία. Ετσι διεθνώς η σκηνή τροφοδοτείται με πεζά αυτούσια ή διασκευασμένα. Η μεγάλη επιτυχία του «Τρίτου στεφανιού», η «Φόνισσα» που ακολουθεί, ο Βιζυηνός που τροφοδότησε ήδη τέσσερις σκηνικές μεταποιήσεις με παρηγορούν τουλάχιστον ότι κάποιοι συνέλληνες, επιτέλους, έστω και ανορθόδοξα, ανακαλύπτουν Ταχτσή, Παπαδιαμάντη, Βιζυηνό και άλλους αποσυνάγωγους από τη σχολική πράξη.

Δεν υπάρχουν σχόλια: