Συγγραφείς αυτού του ιστολογίου είναι ο καθένας από μας, που έχει να πει, να παρατηρήσει και να σχολιάσει κάτι για τα θέματα της ΠΑΙΔΕΙΑΣ.
Ενυπόγραφα θέματα για ανάρτηση γίνονται απλά με ηλεκτρικό μήνυμα στη διεύθυνση:kapistri@gmail.com και δημοσιεύονται χωρίς λογοκρισία. Τα σχόλια είναι ελεύθερα για τον καθένα, ακόμα και ανώνυμα!

Κυριακή, 5 Φεβρουαρίου 2012

Ο εφιάλτης του αναλφαβητισμού

Πόσο επηρεάζει το φύλο, η υπηκοότητα, η γλώσσα και οι γονείς
Φωτογραφία
Ποσοστό 10% των μαθητών της Στ΄ Τάξης Δημοτικού παγκύπρια αντιμετωπίζει την πιθανότητα να μείνει γλωσσικά αναλφάβητο και ποσοστό 7% αντιμετωπίζει την πιθανότητα να μείνει μαθηματικά αναλφάβητο μέχρι το τέλος της υποχρεωτικής εκπαίδευσης.
Ένα ποσοστό 4,3% ανήκει και στις δύο ομάδες ρίσκου που αυτό δείχνει ότι παιδιά που αντιμετωπίζουν προβλήματα αλφαβητισμού στο ένα γνωστικό αντικείμενο τείνουν να αντιμετωπίζουν και στο άλλο. Αυτά είναι μερικά από τα κυριότερα ευρήματα της έρευνας που διεξήγαγε το ΚΕΕΑ (Κέντρο Εκπαιδευτικής Έρευνας και Αξιολόγησης). Με βάση τα αποτελέσματα, γενικά τα αγόρια που δε μιλούν ελληνικά στο σπίτι και μαθητές των οποίων οι γονείς έχουν χαμηλό μορφωτικό επίπεδο βρέθηκαν να έχουν υψηλότερα ποσοστά συμμετοχής στις ομάδες «ρίσκου» και στα δύο γνωστικά αντικείμενα. Φάνηκε επίσης, ότι μόνο το 30% περίπου των παιδιών που είχαν ενταχθεί κατά τη διάρκεια της φοίτησής τους στο δημοτικό σχολείο στο πρόγραμμα ενισχυτικής διδασκαλίας τοποθετήθηκε στις ομάδες ρίσκου. Το πιο ανησυχητικό δε, είναι πως τριπλάσιος αριθμός παιδιών που βρέθηκαν στις ομάδες ρίσκου δεν έλαβε ποτέ ενίσχυση. Πιο κάτω παρατίθενται αναλυτικότερα τα αποτελέσματα της έρευνας για τις διαστάσεις του γλωσσικού και του μαθηματικού αναλφαβητισμού στην Στ΄ Δημοτικού.
Γενικά ευρήματα
Με βάση τα αποτέλεσμα, το ποσοστό των μαθητών με μεγάλη πιθανότητα να παραμείνουν γλωσσικά αναλφάβητοι ανέρχεται περίπου στο 10%, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για το μαθηματικό αλφαβητισμό είναι 7%. Ένα ποσοστό μαθητών της τάξης του 4,3% ανήκει και στις δύο ομάδες. Τα ποσοστά που σημειώθηκαν τη σχολική χρονιά 2008-9 είναι μειωμένα σε σχέση με τα ποσοστά που βρέθηκαν τις προηγούμενες σχολικές χρονιές (κυμαίνονται, όμως, στα ίδια περίπου επίπεδα). Συγκεκριμένα, τη σχολική χρονιά 2007-8, η έρευνα έδειξε ότι ποσοστό 13% στη Γλώσσα και ποσοστό 8% στα Μαθηματικά αναγνωρίστηκαν ως μαθητές «υψηλού κινδύνου» με προβλήματα αλφαβητισμού στο τέλος της Στ΄ Δημοτικού, ενώ τη σχολική χρονιά 2006-07 το ποσοστό στα Ελληνικά και στα Μαθηματικά ήταν 14% και 11% αντίστοιχα. Πρέπει να τονιστεί ότι η έρευνα του 2006-07 αφορούσε δείγμα περίπου 1.600 μαθητών και όχι ολόκληρο τον πληθυσμό, όπως οι έρευνες του 2007-08 και 2008-09.
Παράγοντας φύλο
Ως προς το φύλο είναι εμφανές ότι το ποσοστό των αγοριών που έχει αυξημένη πιθανότητα να παραμείνει γλωσσικά αναλφάβητο είναι σχεδόν τριπλάσιο από το αντίστοιχο ποσοστό των κοριτσιών. Με άλλα λόγια τα αγόρια έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να αναγνωριστούν με ρίσκο να παραμείνουν γλωσσικά αναλφάβητα από ότι τα κορίτσια. Για το μαθηματικό αναλφαβητισμό τα ποσοστά των αγοριών και των κοριτσιών κυμαίνονται στα ίδια περίπου επίπεδα, με τα αγόρια πάλι να παρουσιάζουν μεγαλύτερο ποσοστό σε σύγκριση με τα κορίτσια. Συνοψίζοντας, το ποσοστό των κοριτσιών με αυξημένη πιθανότητα να παραμείνει γλωσσικά και μαθηματικά αναλφάβητο είναι χαμηλότερο από το αντίστοιχο ποσοστό των αγοριών. Αυτό το εύρημα είναι σύμφωνο με την πρόσφατη έρευνα της ΤΙΜSS(Gonzalesetal.,
2008), όπου στα Μαθηματικά ο μέσος όρος της βαθμολογίας των κοριτσιών της Κύπρου ήταν υψηλότερος από αυτόν των αγοριών και αυτή η διαφορά ήταν στατιστικά σημαντική.
Γλώσσα και υπηκοότητα
Όσον αφορά στην υπηκοότητα, το ποσοστό των αλλοδαπών που έχει αυξημένη πιθανότητα να παραμείνει γλωσσικά αναλφάβητο είναι διπλάσιο από το αντίστοιχο ποσοστό των Ελληνοκυπρίων. Στην περίπτωση του μαθηματικού αλφαβητισμού τα ποσοστά αλλοδαπών και Ελληνοκυπρίων κυμαίνονται περίπου στα ίδια επίπεδα, με αυτό των αλλοδαπών να είναι ελαφρά μεγαλύτερο. Το ίδιο μοτίβο παρατηρούμε και στην περίπτωση της μεταβλητής «γλώσσα». Συγκεκριμένα, οι ομάδες των μαθητών που μιλούν άλλη γλώσσα στο σπίτι ή ελληνικά και άλλη γλώσσα έχουν αυξημένη πιθανότητα να παραμείνουν γλωσσικά και μαθηματικά αναλφάβητοι από ότι η ομάδα των παιδιών που μιλά μόνο ελληνικά στο σπίτι. Η ομάδα των μαθητών που δεν μιλά ελληνικά στο σπίτι έχει σημαντικά μεγαλύτερο ποσοστό στις ομάδες ‘ρίσκου’ και στα δύο γνωστικά αντικείμενα. Αυτό το εύρημα είναι σύμφωνο με τη βιβλιογραφία, αφού διάφορες μελέτες συνδέουν τη γνώση της μητρικής ή της γλώσσας του περιβάλλοντος με το λειτουργικό αναλφαβητισμό, καθώς αυτές θεωρούνται απαραίτητες για να μπορεί ένα άτομο να λειτουργήσει μέσα στην κοινωνική του ομάδα (Μωραΐτης, χ.χ.). Αυτό όμως που μας κάνει ιδιαίτερη εντύπωση, είναι ότι το ποσοστό των μαθητών που δε μιλούν Ελληνικά στο σπίτι με αυξημένη πιθανότητα να παραμείνει αναλφάβητο είναι αισθητά μεγαλύτερο στο γλωσσικό από ότι το αντίστοιχο ποσοστό στο μαθηματικό αναλφαβητισμό. Αυτό σε κάποιο βαθμό ήταν αναμενόμενο, αφού στα Μαθηματικά ο παράγοντας ‘γλώσσα’ υπεισέρχεται σε μικρότερο βαθμό και κατά συνέπεια έχει μικρότερη επίδραση. Η διαφορά όμως μεταξύ των δύο αυτών ποσοστών είναι αρκετά μεγάλη. Μια πιθανή εξήγηση μπορεί να είναι ότι ορισμένοι μαθητές με ανεπάρκειες στη χρήση και κατανόηση της ελληνικής γλώσσας δεν αποκλείστηκαν από τη διαδικασία συμπλήρωσης των δοκιμίων, με αποτέλεσμα τα ποσοστά αυτά να παρουσιάζονται διογκωμένα.
Μορφωτικό επίπεδο γονιών
Στα πλαίσια της ίδιας έρευνας συνελλέγησαν και πληροφορίες σχετικά με το μορφωτικό επίπεδο των γονιών ως δείκτη κοινωνικοοικονομικού επιπέδου. Στη διεθνή βιβλιογραφία, ένας μεγάλος αριθμός ερευνητικών μελετών υποστηρίζει τη σχέση μεταξύ σχολικής αποτυχίας/επιτυχίας με κοινωνικοοικονομικούς παράγοντες και άλλα γνωρίσματα της οικογένειας (π.χ. δομή, αριθμός μελών, τρόποι επικοινωνίας, ρόλοι, στάσεις και αξίες σχετικά με την εκπαίδευση κλπ.). Οι μελέτες αυτές υποστηρίζουν ότι τα παιδιά που προέρχονται από χαμηλότερα κοινωνικοοικονομικά στρώματα έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες για σχολική αποτυχία, καθώς και λιγότερες πιθανότητες για κοινωνική άνοδο μετά την ενηλικίωσή τους. Κατά συνέπεια, το σχολείο όχι μόνο δεν αμβλύνει τις κοινωνικοοικονομικές διαφορές που παρουσιάζονται ανάμεσα στους μαθητές αλλά τις αναπαράγει. Όπως προκύπτει από τα αποτελέσματα, το μεγαλύτερο ποσοστό των παιδιών που ανήκουν στις ομάδες με «ρίσκο» προέρχεται από γονείς που έχουν συμπληρώσει την υποχρεωτική εκπαίδευση και δεν έχουν προχωρήσει σε ανώτερες ή ανώτατες σπουδές. Τα αποτελέσματα που αφορούν το μορφωτικό επίπεδο των γονέων επαληθεύουν συμπεράσματα προηγούμενων σχετικών ερευνών.
ΣΚΟΠΟΣτης παρούσας έρευνας ήταν η δημιουργία κατάλληλων εργαλείων τα οποία θα επιτρέπουν στο εκπαιδευτικό μας σύστημα να τηρεί μηχανισμό παρακολούθησης της προόδου των μαθητών σε τακτά χρονικά διαστήματα (Γ΄ Δημοτικού, Στ΄ Δημοτικού και Γ΄ Γυμνασίου), όπως γίνεται σε πολλές χώρες τους εξωτερικού. Μέσα από τη διαχρονική χορήγηση των εργαλείων αυτών γίνεται εφικτή η καταγραφή των ποσοστών των μαθητών που αντιμετωπίζουν προβλήματα αλφαβητισμού αλλά και ο έλεγχος της εγκυρότητας των αποτελεσμάτων της έρευνας αυτής. Ο έγκαιρος εντοπισμός παιδιών με μεγάλη πιθανότητα να παραμείνουν λειτουργικά αναλφάβητα επιτρέπει την άμεση εμπλοκή τους σε διάφορα εξειδικευμένα προγράμματα διδασκαλίας και δράσεις και, κατά συνέπεια, μεγαλύτερες πιθανότητες να ξεπεράσουν τις γνωστικές αυτές αδυναμίες. Επιβάλλεται όμως παράλληλα η συστηματική αξιολόγηση των προγραμμάτων αυτών, έτσι ώστε να είναι δυνατή η λήψη μέτρων που θα βελτιώσουν την αποτελεσματικότητα τους. Έχουν ήδη γίνει ενέργειες προς αυτή την κατεύθυνση, αφού το ΚΕΕΑ από τη σχολική χρονιά 2008-09 άρχισε την αξιολόγηση του προγράμματος ενισχυτικής διδασκαλίας για αναλφάβητα και αλλόγλωσσα παιδιά στο δημοτικό καθώς και του προγράμματος αλφαβητισμού στο γυμνάσιο.
Φωτογραφία
Μια άλλη ενδιαφέρουσα πτυχή της διερεύνησης είναι και η ποσοστιαία αντιπροσώπευση των μαθητών που έλαβαν ενίσχυση κατά τη διάρκεια της φοίτησής τους στο δημοτικό σχολείο στις ομάδες ρίσκου τόσο στα Ελληνικά όσο και στα Μαθηματικά. Φαίνεται ότι ποσοστό 30,2% των παιδιών που έλαβαν ενισχυτική διδασκαλία τοποθετήθηκε στη ζώνη κινδύνου με βάση τα αποτελέσματα στο δοκίμιο των Ελληνικών, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στα Μαθηματικά ήταν 22,7% Επιπλέον, στη ζώνη κινδύνου όσον αφορά στον γλωσσικό αλφαβητισμό τοποθετήθηκε και ένα ποσοστό 7,8% των παιδιών που δεν έλαβαν ποτέ ενισχυτική διδασκαλία, ενώ στα Μαθηματικά το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 5,7%. Ενώ τα στοιχεία αυτά φαίνεται αρχικά να σκιαγραφούν μια θετική εικόνα όσον αφορά στην αποτελεσματικότητα του προγράμματος ενισχυτικής διδασκαλίας, μεταφέροντας τις συγκρίσεις σε επίπεδο απόλυτων αριθμών, θα πρέπει να θεωρηθεί ανησυχητικό το γεγονός ότι στα Μαθηματικά τα παιδιά που δεν εντάχθηκαν ποτέ στο πρόγραμμα ενισχυτικής διδασκαλίας αλλά βρέθηκαν εντός της ζώνης κινδύνου ήταν τριπλάσια από τα αντίστοιχα παιδιά που είχαν λάβει ενίσχυση. Τίθεται λοιπόν επιτακτικά το ερώτημα: γιατί τόσο μεγάλος αριθμός παιδιών που τοποθετήθηκαν εντός της ομάδας κινδύνου, με βάση τα αποτελέσματά τους στα δοκίμια του αλφαβητισμού, δεν είχαν ποτέ την ευκαιρία κατά τη διάρκεια της φοίτησής τους στο δημοτικό σχολείο να ενταχθούν στο πρόγραμμα της ενισχυτικής διδασκαλίας; Είναι άραγε το αποτέλεσμα μιας προβληματικής εσωτερικής διαδικασίας επιλογής των παιδιών που προορίζονται να ενταχθούν στο πρόγραμμα ενισχυτικής διδασκαλίας κάθε σχολικής μονάδας ή απλά η αναπόφευκτη συνέπεια της διάστασης ανάμεσα στο χρόνο που παραχωρείται από το ΥΠΠ και των πραγματικών αναγκών για ενισχυτική διδασκαλία; Τα ερωτήματα αυτά χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης.
Η ΟΜΑΔΑ Ολόκληρη η παρουσίαση «Οι διαστάσεις του λειτουργικού αναλφαβητισμού στην Κύπρο» είναι αναρτημένη στην ιστοσελίδα του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου (www.pi.ac.cy). Την παρουσίαση ετοίμασαν οι: Αλεξάνδρα Πετρίδου, Χρίστος Τσουρής και Αθηνά Μιχαηλίδου του Κέντρου Εκπαιδευτικής Έρευνας και Αξιολόγησης σε συνεργασία με τον Λεωνίδα Κυριακίδου του Πανεπιστημίου Κύπρου. Ολόκληρη την ερευνητική ομάδα αποτελούσαν: Λεωνίδας Κυριακίδης, Αθηνά Μιχαηλίδου, Αλεξάνδρα Πετρίδου, Χρίστος Τσουρής, Μαρία Νικολαϊδου, Θεούλα Ερωτοκρίτου, Μαρία Παπαλεοντίου, Μαριλένα Παντζιαρά, Ιλιάδα Ηλία. 
http://www.philenews.com/digital/

Δεν υπάρχουν σχόλια: