Συγγραφείς αυτού του ιστολογίου είναι ο καθένας από μας, που έχει να πει, να παρατηρήσει και να σχολιάσει κάτι για τα θέματα της ΠΑΙΔΕΙΑΣ.
Ενυπόγραφα θέματα για ανάρτηση γίνονται απλά με ηλεκτρικό μήνυμα στη διεύθυνση:kapistri@gmail.com και δημοσιεύονται χωρίς λογοκρισία. Τα σχόλια είναι ελεύθερα για τον καθένα, ακόμα και ανώνυμα!

Κυριακή, 3 Φεβρουαρίου 2013

Κατά το σκοπό και η σκοπιά

 Του Παντελή Μπουκάλα στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ
​​Δεν πρέπει να υπάρχει παραστατικότερος και καθαρότερος ορισμός του καιροσκοπισμού από αυτόν που μας κληροδότησε ο Αίσωπος με τον διδακτικό μύθο «Εριφος και λύκος». Θυμίζω την ιστοριούλα από το βασίλειο των ζώων, το οποίο έχει περάσει από χρόνια στη δικαιοδοσία του Χόλιγουντ, ενός Αισώπου των ημερών μας:
«Εριφος, επί τινος δώματος εστώς επειδή λύκον παριόντα είδεν, ελοιδόρει και έσκωπτεν αυτόν· ο δε λύκος έφη· «ου συ με λοιδορείς, αλλ’ ο τόπος"». Είδε λοιπόν το κατσικάκι μας πως ήταν ασφαλισμένο στα ψηλά όπου είχε βρεθεί και βάλθηκε να κοροϊδεύει τον λύκο. Ιδού μια έμμετρη μετάφραση της ιστοριούλας από τον Πέτρο Γ. Αγγελόπουλο: «Γίδα σε βράχον αψηλό / στεκόταν και γελούσε / το λύκο που από κάτω της / πεινώντας τριγυρνούσε. // Πικρά κι αυτός τής απαντά / σαν έφευγε μονάχος: / «Δεν με περιγελάς εσύ, / το ξέρεις, αλλ’ ο βράχος!"» (Σύλλογος προς Διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων, 1991).
Το ηθικό δίδαγμα εύκολα το καταλαβαίνουμε, μας το παρέδωσε άλλωστε η αρχαιότητα: «Ο μύθος δηλοί, ότι πολλάκις και ο τόπος και ο καιρός δίδωσι το θράσος κατά των αμεινόνων». Ερχονται δηλαδή στιγμές στον ανθρώπινο βίο, και δεν είναι λίγες, που κάποιοι αρπάζουν την ευκαιρία και στρέφονται όλο θράσος εναντίον των καλύτερών τους, των πιο άξιων. Την ευκαιρία τούς την προσφέρει το πόστο τους, το «δώμα» τους στη γλώσσα του Αισώπου (σε κάποια παραλλαγή του μύθου αναφέρεται «πύργος»), η περιστασιακή θέση τους, ένα ουρανοκατέβατο αξίωμα για παράδειγμα. Αν δηλαδή βρέθηκες παρ’ αξίαν στο αξίωμα αυτό, που δεν αντιστοιχεί στις πραγματικές σου ικανότητες αλλά σου δόθηκε λ.χ. σαν κομματικό αντίδωρο ή σαν ανταμοιβή για την εκδούλευση που πρόσφερες σε κάποιον άρχοντα, τότε, αμάθητος της εξουσίας, πλην με τη γνώση ότι την όποια ισχύ και το όποιο κύρος σου, τα κότσια σου μονολεκτικά, σου τα δανείζουν εντελώς προσωρινά και υπό όρους ο «τόπος» και ο «καιρός», απολαμβάνεις τη στιγμή αφήνοντας το θράσος να κυριεύσει κάθε φάση και πράξη σου, και κυρίως όσες αφορούν ανώτερούς σου. Για θρασυδειλία πρόκειται.
Η σκοπιά σου λοιπόν, μας λέει ο προπάππος, η θέση δηλαδή από την οποία εποπτεύεις τον κόσμο, η οπτική σου γωνία, επηρεάζει αναπόφευκτα το πώς βλέπεις τα πράγματα, για να καταλήξει -εδώ είναι το ηθικό και πνευματικό πρόβλημα- να καθορίζει μονοσήμαντα τα αισθήματα που σου γεννιούνται και τις απόψεις που σχηματίζεις. Ο ίδιος ο απώτερος σκοπός σου δηλαδή (το προς τα πού θέλεις να κατευθύνεις τη ζωή σου, δίχως να την ευτελίσεις), χάνει την ιδρυτική αυτοτέλειά του, παύει να συναρτάται αποκλειστικά με ιδεώδη και αξίες και προσαρμόζεται στον «καιρό» και στον «τόπο». Από σκοπιμότητα; Από πραγματισμό; Από ωφελιμισμό; Ας τον πούμε καλύτερα οπορτουνισμό - καμιά φορά καταλαβαίνουμε και καταλαβαινόμαστε ευκολότερα προσφεύγοντας σε λέξεις δανεικές.
Η εκδοχή του σχετικισμού που είδαμε μέχρι τώρα εκδηλώνεται υποταγμένη στο δόγμα «κατά τη σκοπιά και ο σκοπός». Στην πολιτική είναι περισσότερο συνηθισμένο να βλέπουμε εν ισχύι το δόγμα «κατά το σκοπό και η σκοπιά» είτε με πρόσωπα έχουμε να κάνουμε είτε με κόμματα. Ο σκοπός σου δηλαδή, το σκοτεινό αντικείμενο του πόθου σου (η εξουσία, τι άλλο), «επιτάσσει» τη σκοπιά σου, για να χρησιμοποιήσουμε έναν όρο που δεσπόζει στις (νεο)δημοκρατικές ημέρες μας, και την προστάζει να συμμορφωθεί στις ανάγκες και τις ορέξεις του. Βλέπεις ό,τι βολεύει τον σκοπό σου να βλέπεις, κόβοντας από την εικόνα τα «περιττά» και τα ενοχλητικά. Και δεν λες αυτά που όντως πιστεύεις, όσα συνάδουν με τη δεδηλωμένη ιδεολογία σου και απορρέουν από την κοσμοαντίληψη ή τη βιοθεωρία σου, αλλά αυτά που σε βολεύουν να λες, αυτά που εξυπηρετούν τον πρόσκαιρο στόχο σου, τη «σκοποθεσία» σου. Γίνεσαι έριφος ή λύκος κατά περίσταση, αλλάζοντας απλώς προβιά.
Η πολιτική προσφέρει αμέτρητα παραδείγματα ανακολουθίας, ασυνέπειας και αυτοανατροπής. Ηδη, οι σατιρικές εκπομπές του ραδιοφώνου και της τηλεόρασης, εκμεταλλευόμενες και το Ιντερνετ, όπου τα πάντα μένουν αθάνατα και εύκολα ανασύρονται από την αφάνεια, βγάζουν τα ποσοστά τους (σε δημοτικότητα) και τα λεφτά τους παίζοντας και ξαναπαίζοντας μαγνητοφωνημένες ή βιντεοσκοπημένες στιγμές από την πορεία του ενός ή του άλλου πολιτικού· στιγμές που αντί να δίνουν ένα αρμονικό σχήμα όταν ενώνονται, δίνουν μια εικόνα χαοτική, όπου αποτυπώνεται πιστά ο λαϊκιστικός καιροσκοπισμός.
Αίφνης, εσύ, ένας αστός πολιτικός, υπερβαίνεις εαυτόν και επιχειρώντας να ερμηνεύσεις την ανυπακοή, τη δικαιολογείς και δεν την καταδικάζεις. Και, ως πρόεδρος ενός επίσης αστικού κόμματος, λες τα εξής στην κοινοβουλευτική σου ομάδα, στις 3.2.2011, ενόψει εκλογών και ψήφων: «Οφείλουμε να πούμε πως όταν υπάρχει αναλγησία και ανευθυνότητα από την πλευρά της εξουσίας, τότε πυροδοτούνται φαινόμενα ανυπακοής και αυτοδικίας. Οταν διαρρηγνύεται το Κοινωνικό Συμβόλαιο ανάμεσα στην κυβέρνηση και τον λαό, τότε καταρρέει η εμπιστοσύνη των πολιτών στους νόμους και διαχέεται κάθε είδους αντικοινωνική προδιάθεση. Οταν διαλύεται η οικονομία από αλλεπάλληλες φοροεπιδρομές, εκεί οδηγούμαστε. Οταν πληρώνουμε επί δεκαετίες για μελλοντικά αγαθά, εκεί οδηγούμαστε. Οταν αυξάνονται τα τιμολόγια των ΔΕΚΟ πολύ πέρα από τα όρια αντοχής των ανθρώπων, εκεί οδηγούμαστε. Η ανυπακοή στους νόμους της δημοκρατίας είναι αντικοινωνική συμπεριφορά ή οδηγεί σε αντικοινωνικές συμπεριφορές. Αλλά αυτή είναι μόνον η μισή αλήθεια. Η άλλη μισή -και οφείλουμε να την πούμε- είναι ότι η αναλγησία της κυβέρνησης πυροδοτεί κάθε είδους αντικοινωνικές συμπεριφορές». Αυτά δύο χρόνια πριν, όταν ήσουν εκτός εξουσίας και ο σκοπός σου (η κατάκτησή της) όριζε πώς να βλέπεις τα πράγματα και πώς να προσαρμόζεις τα λεγόμενά σου στις προσδοκίες του πλήθους. Τώρα που είσαι εντός της εξουσίας, ο σκοπός σου άλλαξε, άρα και η οπτική σου· μαζί και οι αντιλήψεις σου.
Μένω σ’ αυτό μόνο το δείγμα κραυγαλέας ανακολουθίας επειδή αφορά ένα μείζον ζήτημα, τη φθορά της δημοκρατίας από επιτάξεις και επιστρατεύσεις, και επειδή ήρωάς της είναι ο κατεξοχήν (εσωτερικός) ρυθμιστής του κοινωνικού μας βίου· ο πρωθυπουργός. Αν επρόκειτο για εφαρμογή του δικαιώματος στον αναστοχασμό και την αναθεώρηση, που οφείλουμε να το αναγνωρίζουμε στους πάντες, δεν θα υπήρχε πρόβλημα, όσο με αφορά άλλωστε προσυπογράφω το «Γηράσκω αεί αναθεωρών» του Μανόλη Αναγνωστάκη. Αλλά ο Αίσωπος φταίει. Δεν έγραψε κανέναν μύθο για χαμαιλέοντες.

Δεν υπάρχουν σχόλια: