Συγγραφείς αυτού του ιστολογίου είναι ο καθένας από μας, που έχει να πει, να παρατηρήσει και να σχολιάσει κάτι για τα θέματα της ΠΑΙΔΕΙΑΣ.
Ενυπόγραφα θέματα για ανάρτηση γίνονται απλά με ηλεκτρικό μήνυμα στη διεύθυνση:kapistri@gmail.com και δημοσιεύονται χωρίς λογοκρισία. Τα σχόλια είναι ελεύθερα για τον καθένα, ακόμα και ανώνυμα!

Παρασκευή, 6 Νοεμβρίου 2015

Γιατί τώρα έχουμε ανάγκη από περισσότερη δημοκρατία

«Ευδιαφθορώτεροι γαρ (οι) ολίγοι των πολλών εισίν και κέρδει και χάρισιν»
Αριστοτέλης Αθηναίων Πολιτεία 41,
«Ο,τι αν δόξη τοις πλείοσι … τουτ΄ είναι (και) το δίκαον» Αριστοτέλης Πολιτικά 1317, b, 7...
«Ό, τι καθορίζει την τύχη όλων, πρέπει να τεθεί υπό την εξουσία όλων» Marcel Gauchet, Η άνοδος της δημοκρατίας τ. ΙΙΙ, σ.533
1.- Κατ αρχή να σημειώσουμε ότι η δημοκρατία δεν είναι μόνον ένα ευαίσθητο πολίτευμα. Κυρίως είναι μια διαρκής πορεία προς έναν μεταϊστορικό εαυτό της. Πορεύεται προς μία ιδεατή μορφή, την πραγμάτωση της οποίας υπόσχεται μόνο. Ενώ η ίδια δεν υπάρχει παρά μόνον ως έλλειψη. Με αποτέλεσμα συχνά να μην είναι αυτό που υπόσχεται και που οφείλει να είναι. Στην εποχή της λεγόμενης παγκοσμιοποίησης, μάλιστα, η εθνικού επιπέδου δημοκρατία δέχεται και άλλα πλήγματα : Με την ένταξη και της χώρας μας σε υπερεθνικές συσπειρώσεις, αναπόφευκτα πολλές από τις αποφάσεις μετακινούνται σε υπερεθνικά κέντρα, των οποίων όμως τα δημοκρατικά τους δικαιώματα στην πράξη συχνά είναι μειωμένης ή και μηδενικής δημοκρατικής νομιμότητας. Με αποτέλεσμα η δημοκρατία να είναι ανοιχτή τόσο ως προς τη βελτίωσή της, όσο και ως προς την οπισθοδρόμησή της. Να είναι, δηλαδή, πραγματοποιήσιμη, αλλά σχεδόν ποτέ πραγματοποιημένη.
2.- Να σημειώσουμε , όμως, και τούτο : Το κύριο χρέος της δημοκρατίας είναι ο συλλογικός έλεγχος της εξουσίας, και ταυτόχρονα η προστασία της ατομικής ελευθερίας. Και αναλυτικότερα, ο συντονισμός του συνόλου των πολιτικών, πολιτιστικών και οικονομικών δραστηριοτήτων προς όφελος όμως όλων, με ταυτόχρονο σεβασμό στην αρχή κάθε ατομικής πρωτοβουλίας. Είναι προφανές ότι πρόκειται για διπλό χρέος που δύσκολα εξισορροπείται. Καθώς η δημοκρατία οφείλει να προστατεύει το κοινό αγαθό, αλλά και το ατομικό συμφέρον, υποχρεώνεται ταυτοχρόνως να προστατεύει την ελευθερία όλων, αλλά και εκείνων που επιθυμούν την ακύρωσή της. Δηλαδή, και την ελευθερία εκείνων που επιθυμούν τον περιορισμό της ελευθερίας άλλων. Με αναπόφευκτη συνέπεια η δημοκρατία να ενσωματώνει δομικά και την αυτοαναίρεση των προθέσεών της.
3.- Η δημοκρατία πράγματι διευρύνεται παγκόσμια και θριαμβεύει στο επίπεδο της θεωρίας γιατί οι άνθρωποι – ανυποχρέωτα για τους ίδιους, όπως πιστεύουν - γοητεύονται από τις αρχές της συλλογικότητας, αλλά και της δικαιοσύνης που πρεσβεύει . Η πραγματικότητα όμως που διαμορφώνουν οι ίδιοι οι άνθρωποι, δεν είναι σύστοιχη ούτε με τις αρχές της συλλογικότητας ούτε με τις αρχές της δικαιοσύνης, από τις οποίες γοητεύονται. Που σημαίνει ότι οι άνθρωποι που δημιουργούν την ιστορία είναι οι ίδιοι που την αγνοούν, καθώς σε πρακτικό επίπεδο μάχονται για την ατομική επικράτηση. Όταν, και όσο συμβαίνει αυτό, η συνέπεια είναι οι αρχές της δημοκρατίας, όταν πάνε να αρθρωθούν με την πραγματικότητα, συγκρούονται με τις πρακτικές αυτές και μεταβάλλονται στο αντίθετό τους. Ο ατομικισμός αποθεώνεται ενώ η συλλογική σωτηρία περνάει στους δημαγωγούς. Έτσι, στην αντιπροσωπευτική δημοκρατία σε πρακτικό επίπεδο η εξουσία των αντιπροσώπων ξεφεύγει από τον έλεγχο των ψηφοφόρων τους. Στα αυτοδιοικούμενα υποσυστήματα, όπως είναι τα κόμματα, η τοπική αυτοδιοίκηση, ο συνδικαλισμός κ. ά. ως συλλογική βούληση προβάλλεται ανερυθρίαστα η άποψη του αρχηγού ή των παραγόντων της κορυφής. Αλλά και στα μικρότερα υποσυστήματα, ιδιαίτερα κρατικής ευθύνης, με την απουσία ανάλογων θεσμών και κυρίως δημόσιου και αξιόπιστου ελέγχου, η λειτουργία τους ιδιωτικοποιείται σχεδόν από τους φορείς. Με λίγα λόγια η συλλογική εξουσία , που είναι το βασικό χρέος της δημοκρατίας, μοιράζεται με τη «λογική» του αδηφάγου πελατειακού τέρατος, σε επιμέρους υποσυστήματα. Τα οποία στη συνέχεια τη διαχειρίζονται σχεδόν προς ίδιον όφελος ή εκείνο των «δοτών» τους, ενώ ταυτόχρονα τροφοδοτούν ολοκληρωτικές νοοτροπίες και πρακτικές και βέβαια αδειάζουν τη δημοκρατία από το ουσιαστικό της περιεχόμενο. Κάνοντάς την, κατά περίπτωση, ένα «άδειο πουκάμισο»
4.- Εκεί όμως που η δημοκρατία βάλλεται, και αμφισβητείται ακόμη περισσότερο είναι η περίοδος μεγάλης οικονομικής κρίσης. Όπως τώρα. Τότε τα πάντα αλλάζουν. Οι πολίτες καθώς έρχονται αντιμέτωποι με το έως τότε αδιανόητο πιέζονται αφόρητα. Η ως χτες ακόμη ασφάλεια των καθημερινών πρακτικών και συνηθειών τους καταρρέει. Η συνύπαρξη γίνεται επισφαλής. Η ανάγκη ενός modus vivendi μεταξύ κυρίαρχων και υποτελών εξελίσσεται σε σύγκρουση. Η σκέψη διολισθαίνει και ασφυκτιά συνήθως στην τυραννία των συνθημάτων. Ο καθένας , σχεδόν, αυτοανακηρύσσεται ως μοναδικός και αλάθητος. Οι πεποιθήσεις, συνήθως στηριγμένες στην άγνοια, τροφοδοτούν το δογματισμό και την αστήρικτη πίστη. Το έγκυρο όριο ανάμεσα στο σωστό και το λάθος, αντί να το καθορίζει η έννοια του δικαίου, το χαράζει η δύναμη του ενός ή των ολίγων. Η ανεξέλεγκτη καταλήστευση των όποιων αγαθών των πολλών και ανίσχυρων, σε συνδυασμό με τη λυσσαλέα περιφρούρηση των κεκτημένων των λίγων και ισχυρών, διαμορφώνουν νέα μέτωπα σύγκρουσης. Καθώς δε η δημοκρατία περιέρχεται σε θέση κατηγορούμενης, διαμορφώνει ένα κακό παρελθόν με το οποίο οι άνθρωποι στην απελπισία τους καταλήγουν να επιθυμούν να απαλλαγούν. Η δημοκρατία οπισθοδρομεί ενώ το κοινό πεπρωμένο χάνει τα κλειδιά του μέλλοντός του.
5.- Και όμως . Η δημοκρατία και όταν υπό το κράτος των αντιφάσεών της περιέρχεται στη θέση της κατηγορούμενης , ακόμη και όταν η κρίση έχει φέρει τη χώρα «ένα βήμα πριν την άβυσσο», και η απόγνωση ξεχύνεται ξέφρενη στους δρόμους, ακόμη και τότε, η δημοκρατία, και μάλιστα στην πιο αυθεντική της εκδοχή, όπως πυκνά τη διατύπωσε ο Abraham Lincoln, δηλαδή, «κυβέρνηση του λαού, από το λαό και για το λαό», ακόμη και τότε είναι η μόνη ασφαλής διέξοδος. Η μόνη. Γιατί είναι και η μόνη που μπορεί – θεωρητικά τουλάχιστον – να κοιταχτεί στον καθρέφτη και να πει : «Έκανα λάθη». « Μπορώ, όμως να αλλάξω». Είναι η μόνη που μπορεί να επανεπινοήσει τον εαυτό της. Να αναζητήσει έναν νέο ορίζοντα κοινού οφέλους. Να αλλάξει πολιτική και να βάλει τέλος στα αίτια της καταστροφής . Και βέβαια φραγμό σε όσους την αμφισβητούν ή και τη λιθοβολούν. Και αρκεί γι αυτό η κοινωνία να πείσει τον εαυτό της ότι μπορεί και χωρίς προστάτες, σωτήρες και κηδεμόνες να αυτοκυβερνηθεί. Και έμπρακτα να αναδείξει τη δυνατότητα συλλογικής εξουσίας άρα και συλλογικής ευθύνης, δυνατότητες που θα μπορούσαν στη συνέχεια να στηρίξουν το κοινό αγαθό στην έτσι κι αλλιώς, διαρκή του σύγκρουση με το ατομικό συμφέρον. Είναι ίσως το δυσκολότερο στοίχημα. Και πράγματι η δημοκρατία είναι ίσως το «χειρότερο» σύστημα, κατά τον Winston Churchil Είναι όμως μονόδρομος. Και παραμένει μονόδρομος ακόμη και σε τούτη τη στιγμή που η χώρα μας περπατάει στο χείλος της αβύσσου. Άλλωστε, κάθε άλλη υποτιθέμενη «διέξοδος», είναι «διέξοδος» προς το αδιέξοδο. Είναι δρόμος χωρίς επιστροφή. Είναι «διέξοδος» όπου η συγνώμη στο λάθος δεν ισχύει. Όπου η συλλογικότητα αντικαθίσταται από τη θέληση, αλλά και τη δύναμη, του ενός ή των λίγων. Που ενδεχομένως κομίζουν δελεαστικές προτάσεις, αλλά που οι προθέσεις μαζί με την ανεξέλεγκτη δύναμη παραμονεύουν στο ημίφως. Με άλλα λόγια είναι η «διέξοδος» που μπορεί μεν να εισέρχεται στην Ιστορία από την πόρτα της «δήθεν» … διευκόλυνσης, εξέρχεται όμως από εκείνη της τραγωδίας.
6.- Σήμερα, συνεπώς, οι δυνάμεις που απεχθάνονται τους κηδεμόνες , κυρίως τα κόμματα εξουσίας ή τα εν δυνάμει προς την εξουσία, οφείλουν να συστρατευτούν, ώστε να φράξουν την έλευση κηδεμόνων στη ζωή μας. Και να μεταφέρουν τον έλεγχο της συλλογικής εξουσίας στον πραγματικό αποδέκτη, που είναι η πλειονότητα του ελληνικού λαού. Και αυτό όχι ψευδεπίγραφα. Αλλά θεσμικά κατοχυρωμένα. Έχοντας σταθερά στο νου τους πως η παρακμή – η κάθε παρακμή – μπορεί να είναι προϋπόθεση μιας νέας ακμής. Άρα, αντί μόνο να οδυρόμαστε γι αυτό που πεθαίνει , ας συμβάλλουμε γι αυτό που ίσως μπορεί να έρχεται. Μόνον που ο ερχομός του έχει ανάγκη από την έμπρακτη στήριξη όλων μας. Μόνον έτσι μπορούμε να ελπίζουμε στην προσέγγιση της συλλογικής εξουσίας. Και άρα και την ικανοποίηση του κοινού οφέλους με την ταυτόχρονη προστασία της ατομικής πρωτοβουλίας. Τώρα είναι η ώρα του εκδημοκρατισμού της ίδιας της δημοκρατίας. Τώρα που η κρίση έδειξε τα δομικά της χαρακτηριστικά και συνεπώς η επιζητούμενη έξοδος δεν μπορεί να επιχειρηθεί με επικοινωνιακά τερτίπια ούτε με ψευδεπίγραφους σωτήρες και ούτε με τον βίαιο και δικαιολογημένο άνεμο της αγανάκτησης. Τώρα είναι που η δημοκρατία έχει ανάγκη από ευρύτατη συναίνεση, αποφασισμένη και σταθερή. Σε κάθε διαφορετική περίπτωση θα συμβαίνει αυτό που διαβεβαιώνει ο Colin Crouch, όταν λέει : «Όσο λιγότερο η κάθε είδους εξουσία, στηρίζει τους απλούς πολίτες, αυξάνοντας έτσι την αδιαφορία τους για την πολιτική, τόσο πιο εύκολα γίνεται λεία των επιχειρηματικών συμφερόντων, που χρησιμοποιούν το κράτος σαν μια αγελάδα για άρμεγμα που τους ανήκει». Σε μια δημοκρατία οι κοινωνίες οφείλουν να αποδείξουν ότι ανήκουν στον εαυτό τους.

Δεν υπάρχουν σχόλια: